“Cafébazin Zulma was voor mij niet anders dan Joe Biden” - Tekenaar Lukas Verstraete over de erfgoedwandelplannen

’t Is een lange reeks geweest. Ben je trots nu je ze allemaal bij mekaar ziet?

Ja, en ook opgelucht! Elke keer opnieuw iets nieuws bedenken vond ik toch niet evident. Gaandeweg vond ik het werk wel altijd plezanter. Want om het verschil te maken met een vorige editie, moest ik goed weten wat iedere deelgemeente anders maakt. Voor Drongen koos ik bijvoorbeeld voor een veerpont op de cover. Ten eerste omdat er daar nog twee in dienst zijn, maar ook omdat het symbool staat voor hoe die plek een beetje ‘ver van Gent’ voelt. Je moet er letterlijk het water voor over. Bij Wondelgem werd het een voortuintje waarin de monumenten tussen tuinkabouters staan, omdat je daar heel hard huisje-tuintje voelt. In Zwijnaarde ging ik voor een landelijke setting met knotwilgen, maar dan wel met een hoogtechnologisch varken, als verwijzing naar het technologiepark.

Ben je in de loop van al die jaren ook geëvolueerd als tekenaar?

Absoluut. Voor de eerste plannen van Mariakerke en Sint-Amandsberg werkte ik nog rechtstreeks in kleur, met alle vlekjes en onzuiverheden die daarmee samen gaan. Dat voelde heel spontaan, maar mijn skills zijn nu een pak verbeterd en voor zo een wandelplan is het beter om iets strakker te werken. Nu vertrek ik van een potloodtekening in grijswaarden en ik kleur daarna digitaal in.

Elke wandelkaart bevat dezelfde elementen: cover, tijdlijn, volksfiguren… Waar werk je het liefst aan en waarom?

De tijdlijn vind ik het leukst, omdat ik daar verhalen visueel aan mekaar kan rijgen die soms eeuwen uit mekaar liggen. Je maakt er dan echt een beeld van waarin de personages op mekaar reageren. Kijk bijvoorbeeld naar de tijdlijn van Gentbrugge. Rechts zit een zuster van de Rijke Klaren in zak en as omdat haar klooster in 1578 afgebroken is. Links van haar staat de fanfare van de Neerschelde, die pas opgericht is in 1846, maar ze kijken wel uit hun ooghoeken naar haar. Zij wandelen dan weer Gentbruggebrug op, die opnieuw pas vijftig jaar later gebouwd is. Als tekenaar kan ik die personages en gebeurtenissen allemaal aan mekaar hangen zodat de geschiedenis één verhaal wordt. Ik zie het als een carnavalsstoet: de ene na de andere passseert de revue maar ze zitten wel in hetzelfde straatje. Opvallend was ook dat de godsdienstopstanden en de bombardementen tijdens de Wereldoorlogen in veel deelgemeenten een vaste waarde waren. Op oorlog en ontploffende kerken kan je altijd rekenen, maak daar maar een quote van!

Heb je veel bijgeleerd over geschiedenis?

Ja, de sterke band tussen Gent en bloemen was mij bijvoorbeeld onbekend. Ik kende wel de Floraliën maar ik had niet door welke rol industriële bloemisten zoals Louis Van Houtte hier in Gentbrugge gespeeld hebben . Of kijk naar Victor De Bisschop in Drongen: die mens was een roeier op wereldniveau maar hij kweekte ook camelia’s! In Sint-Amandsberg herinner ik mij de serre van die Deense bloemist, Joannes Hartmann. En in Sint-Denijs-Westrem had je die prachtige orchideeënkwekerij van Petrens, waar ook filmscènes opgenomen zijn. Bloemen en planten zijn bijna een rode draad doorheen alle deelgemeenten.

Je bent ondertussen een internationale naam, maar deze onderwerpen blijven allemaal heel dicht bij huis. Hoe verwant voel je je daar nog mee?

Als illustrator vind ik alles even dichtbij, hoor, want alles gebeurt toch in mijn kamertje. Ik moest ooit Joe Biden portretteren voor de New York Times, maar die voelde voor mij niet anders dan Zulma Steyaert, die legendarisch cafébazin van rechtover de kerk van Wondelgem. Als ik de kans heb om iemand te typeren met een tekening, dan is dat een zaligheid. Als ik maar kan zoeken naar de eigenheid van een personage.

En je tekenstijl? Voel je daar iets Gents, Vlaams of Belgisch aan?

Het Vlaams expressionisme zit zeker in mij. Gustave Van de Woestijne, Frits Van den Berghe, Permeke, dat zijn allemaal invloeden. Ook de manier waarop Jean Brusselmans iets durft te zetten. Waar het eigenlijk om draait, is een soort van knoestigheid. Er hangen armen en poten aan mijn tekeningen. Je ziet die potigheid ook in het werk van Gerda Dendooven, mijn collega aan Sint-Lucas. Het gaat voor ons allemaal om hetzelfde denk ik: de dingen groots durven uitdrukken met lijven die iets kunnen dragen. Vroeger werden mijn tekeningen ook vergeleken met de Urbanus-strips, waarschijnlijk omdat daar ook zo veel pastoors, nonnen en volksfiguren in opdraven. Hoe die getypeerd worden vind ik vrij Vlaams, ook in mijn werk. Marc Sleen heeft mij zeker ook beïnvloed. Hoe hij benen tekent vind ik fantastisch, daar zit zo veel beweging in. En als er iemand een mep geeft, dan is het ook een mep. En Madam Pheip op zich al!

Het meeste drukwerk over erfgoed verschijnt met historische foto’s. Vind je dat een goed idee om in plaats daarvan met illustraties te werken?

Natuurlijk. Ik denk dat het veel meer triggert. Bij een foto denk je “Ah, goed, ik herken het nog” en je hebt het gezien. Dan hoef je niet meer te gaan wandelen. Een tekening nodigt meer uit. Een stijve foto van een historische figuur zegt vaak ook niet veel over wie die persoon was. In een tekening kan ik bijvoorbeeld met een overdreven grote mond de orgelklank van Julien Pauwels weergeven, de eerste belleman. Van Sylvie Staelens in Drongen is er maar één wazige foto, maar ik kon daar echt het bazige strippersonage van maken die ze in werkelijkheid was. Als tekenaar kan je verbeelden wat er in de tekst staat, en je kan ook nog met humor een lichte kritische noot toevoegen. Kijk naar Boudewijn die op bezoek gaat in het overstroomde Zwijnaarde, maar niet zelf zijn paraplu vasthoudt. Klasseverschillen tussen hoog en laag kon ik regelmatig uitvergroten.

Welke vraag zijn we nog vergeten te stellen?

Oei, geen! Ik had onlangs een interview op een podium, maar veel wist ik toch niet te zeggen. Als kunstenaar zit ik liever aan mijn tafelke. En dat is prima zo. Ik zou trouwens nooit een muzikant willen zijn omdat ik dan altijd hetzelfde liedje — mijn eigen liedje — moet brengen. Het plezante aan illustreren is dat je van een bestaand verhaal begint en daar dan iets bij mag verzinnen. Daar zit zo veel rijkdom in, dat je het onderwerp niet zelf mag bepalen. De grootste vrijheid is de beperking, maak daar ook maar een quote van.